Foto bij het artikel VCA, ISO, PKI: vragen over certificaten bij dienstverleners
Foto van igorovsyannykov op Pixabay

Leveranciersprofielen

VCA, ISO, PKI: vragen over certificaten bij dienstverleners

Een certificaat bewijst schriftelijk dat producten, medewerkers, diensten, processen of arbeidsomstandigheden aan bepaalde eisen voldoen.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Redactie Leveranciers.

VCA, ISO en PKI: certificaten voor dienstverleners

Een certificaat bewijst schriftelijk dat producten, medewerkers, diensten, processen of arbeidsomstandigheden aan bepaalde eisen voldoen. In zakelijke dienstverlening zijn VCA, ISO 9001 en ISO 14001 voorbeelden; bij digitale toegang komt PKIoverheid aan bod (Ondernemersplein; Abena; Papyrus; Logius). Welke naam past, hangt af van de gevraagde werkzaamheden en scope.

Concrete voorbeelden zijn ISO 9001 voor kwaliteitsmanagement en ISO 14001 voor milieumanagement (Abena; Papyrus). VCA is een bekend veiligheidscertificaat; de informatie van Ondernemersplein over het VCA-certificaat noemt dit certificaat (Ondernemersplein). Gooskens noemt FSC, PEFC en STIP bij duurzaamheid en certificeringen voor hout (Gooskens). Voor digitale toegang noemt Logius het PKIoverheid Persoonsgebonden certificaat en het PKIoverheid Services certificaat.

In bouw, techniek, industrie en logistiek vragen veel opdrachtgevers om een geldig VCA-certificaat, hoewel dit niet wettelijk verplicht is (Ondernemersplein). Voor werk aan gasverbrandingsinstallaties noemt Wasco een Bewijs van Vakmanschap voor medewerkers en een BRL 6000-25- of BRL k25000-certificering voor bedrijven (Wasco).

De passende certificaatnaam hangt af van het werk, de houder en de scope. Bij gasverbrandingsinstallaties noemt Wasco een Bewijs van Vakmanschap en een certificering volgens BRL 6000-25 of BRL k25000 (Wasco). Voor kwaliteits- en milieumanagement zijn ISO 9001 en ISO 14001 concrete namen; bij hout komen onder meer FSC, PEFC en STIP voor (Abena; Papyrus; Gooskens).

Een certificaat kan een wens van de opdrachtgever zijn of voortkomen uit een wettelijke verplichting. VCA is niet wettelijk verplicht, al vragen opdrachtgevers er in verschillende sectoren vaak om (Ondernemersplein). Voor werk aan gasverbrandingsinstallaties noemt Wasco certificering als verplichting (Wasco).

Welke verplichting geldt, hangt af van de werkzaamheid. Wasco meldt dat vanaf 1 april 2023 medewerkers die aan gasverbrandingsinstallaties werken een Bewijs van Vakmanschap moeten hebben en bedrijven over een BRL 6000-25- of BRL k25000-certificering moeten beschikken (Wasco).

PKIoverheidcertificaten bestaan in verschillende soorten. Logius beschrijft onder meer het PKIoverheid Persoonsgebonden certificaat en het PKIoverheid Services certificaat. Voor digitale toegang hangt de passende soort af van het gebruik; voor werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties zijn onder meer het Bewijs van Vakmanschap en de bedrijfs certificering volgens BRL 6000-25 of BRL k25000 relevant (Wasco).

Top 5 certificaten die vaak worden gevraagd bij zakelijke dienstverlening

  1. VCA-certificaatVaak gevraagd in bouw, techniek en logistiek
  2. ISO 9001Kwaliteitsmanagement, gangbaar in diverse sectoren
  3. ISO 14001Milieumanagement, gebruikt in industriële en bouwprojecten
  4. ADR-certificaatVerplicht voor vervoer van gevaarlijke stoffen
  5. PKIoverheid Persoonsgebonden certificaatVoor digitale identiteit en toegang tot overheidsservices

Certificaat of keurmerk: waar let een opdrachtgever op?

Een keurmerk is geen certificaat. Het is een afbeelding (beeldmerk) op een product of bij de dienstbeschrijving. Die laat zien dat het product of de dienst voldoet aan de eisen van dat keurmerk.

Voor gebruik is toestemming van de keurmerkeigenaar nodig. Voldoet het product of de dienst niet aan wat het keurmerk belooft, dan kunnen klanten de dienstverlener daarop aanspreken. Die moet dan binnen een redelijke termijn een gratis oplossing bieden.

Beoordeel certificaat en keurmerk op hetzelfde punt: ze zeggen alleen iets voor zover de onderliggende eisen aansluiten op het werk dat wordt uitgevraagd. Een veiligheidscertificaat voor de ene activiteit dekt niet automatisch een andere.

VCA en CO-certificering: voorbeelden en afbakening

Voor werk aan gasverbrandingsinstallaties noemt Wasco concrete certificeringsnamen. Medewerkers moeten een Bewijs van Vakmanschap hebben; bedrijven moeten beschikken over BRL 6000-25- of BRL k25000-certificering (Wasco).

De scope van een certificaat is belangrijk. KAM Groep vermeldt dat BRL 6000-25 niet geldt voor grote stookinstallaties, gasleidingen en warmteafgiftesystemen (KAM Groep). Controleer daarom of de gevraagde werkzaamheden binnen de reikwijdte van de genoemde certificering vallen.

Het VCA-certificaat is een bekend voorbeeld. VCA staat voor Veiligheid, gezondheid en milieu Checklist Aannemers. Een VCA-certificaat is niet verplicht, maar opdrachtgevers in onder meer de (steiger)bouw, installatie en techniek, elektrotechniek, civiele techniek, transport en (petro)chemie vragen er vaak om. SSVV registreert VCA-certificeringen in het Centraal Certificaten Register.

Een opdrachtgever eist VCA ook om aan zijn vergewisplicht te voldoen: hij moet ervoor zorgen dat iedereen veilig kan werken. SSVV is een samenwerkingsverband van 24 (branche)organisaties. Met de VCA-wijzer bepaalt een bedrijf welk certificatieniveau nodig is.

Voor medewerkers bestaat VCA Basis, voor leidinggevenden VCA VOL. Een bedrijfscertificaat is 3 jaar geldig; de certificatie-instelling controleert elk jaar of het bedrijf aan de eisen voldoet.

Het VCA-certificaat vraagt u aan bij een erkende certificatie-instelling, die met een audit beoordeelt of u aan alle VCA-eisen voldoet. Daarbij hoort een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) die aan de VCA-eisen voldoet.

In transport en logistiek zijn het ADR-certificaat, Code 95, de BHV-cursus en het heftruck- of reachtruckcertificaat concrete voorbeelden. Het ADR-certificaat is verplicht voor chauffeurs die gevaarlijke stoffen vervoeren; Code 95 vereist elke vijf jaar 35 uur nascholing. De BHV-cursus is verplicht voor bedrijven met personeel. Een heftruck- of reachtruckcertificaat is niet verplicht, maar toont bekwaamheid.

Het ADR-certificaat is vijf jaar geldig; daarna is hercertificering nodig. De Code 95-nascholing bestaat uit modules, zoals EHBO en lading zekeren.

Deze lijst is bruikbaar als screeningsinstrument bij het inschrijven op een opdracht. Komt de werkzaamheid overeen met een van deze categorieën, dan is de kans groot dat er een certificaat wordt gevraagd. De opdrachtgever controleert dat ook daadwerkelijk, juist omdat overtredingen hier veiligheids- en aansprakelijkheidsrisico's opleveren.

Een wettelijke plicht en een eis van een opdrachtgever zijn niet hetzelfde. VCA is niet wettelijk verplicht, maar opdrachtgevers vragen er vaak om; voor werk aan gasverbrandingsinstallaties noemt Wasco juist certificeringsverplichtingen (Ondernemersplein; Wasco).

Stem de certificaatnaam af op de exacte werkzaamheid en controleer de scope. Vraag de opdrachtgever welke certificering en welk schema in de uitvraag zijn bedoeld. Zo voorkom je dat een certificaat wel geldig is, maar niet aansluit op het gevraagde werk.

ISO-certificaten en keurmerken voor kwaliteit, milieu en duurzaamheid

Voor kwaliteit en milieu zijn ISO 9001 en ISO 14001 concrete namen: Abena noemt ISO 9001 voor kwaliteitsmanagement en ISO 14001 voor milieumanagement (Abena). Papyrus noemt eveneens ISO 9001 en ISO 14001 (Papyrus). Voor hout noemt Gooskens FSC, PEFC en STIP bij duurzaamheid en certificeringen (Gooskens).

Certificaten dekken vijf soorten eisen: veiligheidseisen, kwaliteitseisen, milieueisen, duurzaamheidseisen en opleidingseisen. Een certificaat kan verplicht zijn voor producten, diensten, bedrijfsprocessen, systemen of medewerkers.

Bij duurzaam hout noemen Gooskens en Papyrus FSC en PEFC; Gooskens noemt daarnaast STIP. Gooskens beschrijft deze keurmerken als gericht op duurzaam bosbeheer (Gooskens; Papyrus). Controleer bij een uitvraag welk product of welke keten de certificering precies dekt.

Een certificaat is alleen relevant als de eisen passen bij de opdracht. ISO 9001 is gericht op kwaliteitsmanagement en ISO 14001 op milieumanagement (Abena; Papyrus). Vraag zo nodig naar de scope en het schema, zodat duidelijk is welke eisen zijn getoetst.

Voor werkzaamheden aan gasverbrandingsinstallaties noemt Wasco een Bewijs van Vakmanschap voor medewerkers en een BRL 6000-25- of BRL k25000-certificering voor bedrijven (Wasco). Controleer in de uitvraag op welke houder de eis betrekking heeft.

Digitale certificaten: PKIoverheid voor dienstverleners

PKIoverheidcertificaten bestaan in verschillende soorten voor verschillende doeleinden, zoals e-mail beveiligen, inloggen op systemen en documenten digitaal ondertekenen. Logius beschrijft onder meer het PKIoverheid Persoonsgebonden certificaat en het PKIoverheid Services certificaat.

Het persoonsgebonden certificaat wordt gebruikt door een persoon: een burger, een werknemer van een organisatie of iemand met een geregistreerd beroep zoals notaris of accountant. De persoonsnaam staat in het certificaat; bij overhandiging moet men zich identificeren, bijvoorbeeld met paspoort of rijbewijs.

Een PKIoverheid Services certificaat wordt uitgegeven aan apparaten, (computer)servers of groepen personen. Het beveiligt communicatie tussen elektronische (overheids)applicaties en -diensten: TLS-beveiligde websites, beveiligde algemene (niet-persoonlijke) e-mailadressen en het ondertekenen van elektronische documenten namens een organisatie. Dit certificaat is nodig om de eigen organisatie aan te sluiten op Digilevering of DigiD.

De echtheid van een digitaal certificaat wordt afgeleid van het certificaat van de uitgevende instantie: het stam- of rootcertificaat. Bij PKIoverheid is dat 'Staat der Nederlanden Root CA', waarvoor de Nederlandse overheid verantwoordelijk is.

PKIoverheid is gebaseerd op Nederlandse wet- en regelgeving en Europese standaarden, en voldoet aan internationaal geaccepteerde richtlijnen. Logius heeft meegewerkt aan de ontwikkeling van het normenkader dat aan PKIoverheidcertificaten ten grondslag ligt, en is betrokken bij het beheer ervan.

Belangrijk voor de planning: er zijn nieuwe generaties certificaten, G3+ en G4. Voor 2028 moeten alle gebruikers zijn overgestapt op deze nieuwe PKIoverheidcertificaten. Vraagt een opdrachtgever om een PKIoverheidcertificaat, dan is de generatie dus onderdeel van de eis.

Belangrijke feiten over PKIoverheid-certificaten

Generaties certificaten
G3+ en G4 (overgang voor 2028 vereist)
Type certificaten
Persoonsgebonden en Services-certificaten
Beveiligde toegang
Digilevering, DigiD, TLS-websites, e-mail en ondertekening
Uitgevende instantie
Staat der Nederlanden Root CA
Rechtsgrondslag
Nederlandse wet- en regelgeving + Europese standaarden

Wie geeft het certificaat af en hoe controleert de opdrachtgever dat?

Een certificerende instelling (CI) geeft certificaten of keurmerken af. Ze controleert regelmatig of de houder nog aan de eisen voldoet die bij het certificaat of keurmerk horen.

Iedereen kan certificaten en keurmerken afgeven, maar bij een accreditatie weet je dat de CI onafhankelijk en deskundig is. De Raad voor Accreditatie (RvA) publiceert een overzicht van instellingen met een accreditatie en een overzicht van keurmerken van geaccrediteerde organisaties. Wie de geloofwaardigheid van een aangeleverd certificaat wil toetsen, gebruikt die overzichten.

Voor VCA is er een tweede controle. SSVV registreert VCA-certificeringen in het Centraal Certificaten Register. Een opdrachtgever kan daar nagaan of het aangeleverde certificaat nog geldt.

Achter een certificaat zit een certificatiesysteem: de set van procedures en middelen die nodig is om het certificatieproces per certificatieschema uit te voeren, leidend tot uitgifte van het certificaat. Vraagt een opdrachtgever naar het schema waaronder is gecertificeerd, dan wordt duidelijk welke eisen zijn getoetst.

Vraag bij twijfel naar de exacte certificaatnaam, de scope en het certificatieschema. Zo controleert de opdrachtgever of het aangeleverde certificaat de uitgevraagde werkzaamheid dekt.

Zo bereid je je als dienstverlener voor op certificaateisen

Begin bij de opdracht zelf. Lees de uitvraag, het bestek of de outputspecificatie na op eisen aan certificaten en keurmerken. Bepaal per eis of die op de organisatie, een proces, een medewerker of een digitaal kanaal (zoals aansluiting op DigiD of Digilevering) betrekking heeft.

Vergelijk de gevraagde werkzaamheden met de categorieën uit de sectie over risicovol werk waarvoor certificaten gangbaar of verplicht zijn. Bepaal tijdig of je zelf kunt certificeren of een onderaannemer met het juiste certificaat moet inschakelen.

Controleer per type werk welke certificaatnaam en scope de opdrachtgever vraagt. Voor bouw, techniek, industrie en logistiek kan dat VCA zijn; voor werk aan gasverbrandingsinstallaties noemt Wasco het Bewijs van Vakmanschap voor medewerkers en BRL 6000-25 of BRL k25000 voor bedrijven (Ondernemersplein; Wasco). Voor kwaliteit en milieu zijn ISO 9001 en ISO 14001 concrete namen (Abena; Papyrus).

Kies voor afgifte een CI met accreditatie en controleer dat via de overzichten van de RvA. Vraag na onder welk certificatieschema wordt gewerkt. De CI blijft periodiek toetsen of je nog aan de eisen voldoet; houd certificaten daarom actueel, ook voor medewerkers die na de gunning aan het werk gaan.

Maak het de opdrachtgever makkelijk om te controleren. Lever het certificaat met de exacte certificaatnaam, de naam van de houder, de scope en de geldigheidsduur aan. Zorg dat duurzaamheidsclaims die je aan een certificaat of keurmerk koppelt duidelijk en controleerbaar zijn.

Voor digitale certificaten hoort daar de generatie bij. Stem af of een persoonsgebonden of een services-certificaat nodig is en of het certificaat al voldoet aan G3+ of G4, gezien de overstap die voor 2028 moet zijn afgerond.

Meer uit Leveranciersprofielen